chess and sport psychology

Bildiğiniz gibi 1 Mart 2024 tarihinden itibaren ELO sisteminde bazı değişiklikler yapıldı. Öncesinde 1000 olan alt sınır 1400’e yükseltildi. 1000 ile 2000 ELO puanı arasındaki sporcuların puanları ise kademeli olarak yükseltildi. Sistem şu şekilde işliyor: 2000 – ELO puanınız x 0.4 = Sonuç + Eski ELO puanınız. Yani ELO puanınız 1000 ise; 2000 – 1000 = 1000 x 0.4 = 400 + 1000 = 1400.  

Örnek Tablo:

Eski ELO puanı	Artış	Yeni ELO puanı
1000	400	1400
1200	320	1520
1400	240	1640
1600	160	1760
1700	120	1820
1800	80	1880
1900	40	1940

Eğer ELO puanınız 2000 üstündeyse herhangi bir değişiklik olmuyor.  

Bu değişiklik ile ne amaçlandığına geçmeden önce FIDE’nin ELO sisteminde daha önce yapmış olduğu bazı değişiklere göz atalım. Tabi bu kısmı benim de satrancın içinde olduğu dönemden başlayarak anlatacağım. 2002 yılında ilk ELO puanım 2014 olarak çıktı. Yani öncesinde ilk turnuvaya katıldığım 1999 yılından beri ELO puanına sahip olmadım ve sadece UKD (Türkiye’de geçerli olan Ulusal Kuvvet Derecesi) puanına sahiptim. O dönemde katsayı sistemi ilk 30 maç için 30, ardından ise 15 oluyordu. 2400 ELO puanını geçtiğiniz zaman ise katsayınız şimdiki gibi 10 oluyordu. Katsayı ise alabileceğiniz maksimum puanı gösterir. Şöyle düşünebilirsiniz: Eğer katsayınız 20 ise bir maçı kaybetmek yerine kazansaydınız aslında 20 puan daha fazla olacaktınız ya da berabere kalsaydınız 10 puan daha fazla olacaktınız. Bu da tabi bir nevi fırsatlar maliyeti hesabıyla ELO sistemine bakış açısı oldu ama 😊 zaten bu yazı da bir nevi bundan bahsediyor. O zaman en düşük ELO taban puanı 2000’di ve eğer altına düşerseniz sıralamada artık gözükmüyordunuz. ELO çıkarmak için belli bir dönem içinde ELO’ya dahil turnuvalarda en az 9 ELO puanına sahip sporcuyla maç yapmanız ve bu maçların sonunda 2000 üzerinde performans göstermiş olmanız gerekiyordu. İlginç bir şekilde bu konu ile ilgili eski haberlere ve bilgilere ulaşamadım ancak hatırladığım kadarıyla o dönemde Türkiye’de aktif olarak oynayan ELO puanına sahip yaklaşık 100 sporcu bulunmaktaydı. Yani ELO puanına sahip olmak bile pek kolay değildi. Daha öncesinde 2300’den 2000’e düşen ELO taban puanı, önce 1800’e ve sonrasında kademeli olarak 1000 puana kadar düştü. Hem ELO’ya dahil turnuvaların artması ve hem de genel olarak satrancın popülerleşmesi ile artık eli taş tutan birkaç resmi turnuvada oynamış olan herkesin ELO puanı olmuş oldu. Tabi bu da beraberinde bazı sorunlar getirdi. Daha düşük puan ile satranca başlayan ve yükselen oyuncular çıkarken birçok dengesizlik yaratıyordu. Örneğin ELO puanını ilk defa 1200 olarak başlayan bir genç 2500 olana kadar arada birilerinin 1300 puanını alıyordu. Bu durumu dengelemek için katsayı sistemi değiştirildi. Eskiden 15 olan katsayı 20’ye yükseltildi ve ilk defa ELO çıkaran sporcular için belli bir maç sayısına kadar ve 18 yaş altı için ise katsayı 40’a yükseltildi. Bu değişikliklerinde ilk döneminde çıkan bazı sorunlar da sistemin birkaç defa revize edilmesine sebep oldu.  

Bu değişikliklerin ilk dönemde ELO sınırın düşürülmesiyle daha fazla oyuncuyu sisteme dahil etmek iken ardından yapılan katsayı düzenlemeleri de bir oyuncun daha hızlı bir şekilde ELO olarak kendi seviyesine ulaşmasını sağlamaktı. Son değişiklik ile de alt sınırı yükselterek sporcuların daha hızlı 2000 üzerine çıkması hedefleniyor. 

Peki bu değişiklik 2000 üstü ratinginde hiçbir değişiklik olmayan satranççıları nasıl etkileyecek? 

Özellikle 2000 – 2200 arasındaki aktif oyuncular bu değişiklik sayesinde daha hızlı 2300 olup FM unvanına ulaşması daha da kolaylamış oldu. 2000 ratinginde katsayısı 20 olan bir oyuncu açısından durumu ele alalım. Örneğin; bir önceki ay 1800 olan ve değişiklikten sonra 1880 olan bir oyuncuya karşı oynuyor. Kazanırsa +6.8, berabere kalırsa -3.2 ve kaybederse -13.2 şeklinde puanı değişecek. Peki bu değişiklik olmasaydı yine aynı güçteki aynı rakibe karşı yani 1800 ELO puanına sahip birine karşı oynadığı senaryo da ise kazanırsa +4.8, berabere kalırsa -5.2 ve kaybederse -15.2 şeklinde puanı değişecekti. Yani kazansa da kaybetse de kendisi için çok daha bir anlaşma var. Kazanırsa daha fazla kazanacak, kaybederse daha az kaybedecek. Tabi bu değişiklikten direk olarak hiçbir şekilde etkilenmeyecek kesim 2400 üstü oyuncular. Onların hem katsayısı 10 hem de 2000 altına karşı oynadığı oyuncuların hepsinin ratingi onlar için zaten 2000. Bu sebepten dolaylı olarak ancak orta vadede etkilenebilir. Üst seviyenin etkilenmesi ancak o seviye aşağıdan gelen oyuncuların biraz daha hızlı gelebileceğinden olabilir. 

Bu bahsettiğim teorik örneklerdi, peki bu değişiklikten sonra pratikte ne oldu?   

Değişiklikten sonra ilk oynadığım turnuva sonuçlarını ve bu değişiklik olmasaydı nasıl olacaktı, bu iki durumun farklarını aşağıdaki tabloda belirttim. Kendi oynadığım ve kendi üzerimden değişiklikleri göstermemin sebebi oynamış olduğum turnuvanın 2000 altı birçok sporcunun olması ve genellikle onlarla oynamış olmamdan dolayı gayet iyi bir örneklem olması. ELO puanım 2138. 

Oyuncu	Güncel ELO	Sonuç	ELO +/-	Eski ELO	Eski ELO +/-
Heinz Reisinger	1848	1	+3.2	1746	+1.6
Zoltan Virag	1902	0.5	-6	1837	-7
Johann Ebner	1926	1	+4.6	1876	+3.6
Martin Steinert	1981	1	+5.8	1968	+5.6
Markus Koban	1903	0.5	-5.8	1839	-7
Tobias Berger	1980	1	+5.8	1967	+5.4
GM Nikolaus Stanec	2482	0.5	+7.6

Tabloda hem güncel değişiklikleri hem de bu değişiklik olmasaydı oluşacak olan değişiklikleri belirttim. Doğal olarak rating düştükçe fark daha da açılıyor. Bu turnuvadan benim için yaklaşık 5 puanlık fazladan bir kazanç sağladı. Tabi her sistem değişikliği gibi bunun da olumlu ve olumsuz sonuçlarını zamanla daha net olarak göreceğiz. Ama şimdilik kısa vadede CM ve FM unvanlarında çok daha hızlı bir artış olacağını basitçe öngörebiliriz. Ayrıca özellikle birçok yükselişte olan 1900 – 2100 arasındaki sporcu da bu artıştan faydalanmak için turnuvalarda oynamak için daha istekli olacaktır.